Categorie 1 in het prioriteringskader van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) heet congestieverzachter, en in de voorbeelden van netbeheerders staan batterijen. Maar dat is het label. Het pad ernaartoe is een ander verhaal.
Sinds 1 januari 2026 moeten netbeheerders in congestiegebieden dat kader toepassen, met congestieverzachters op de hoogste plek. Wie extra transportvermogen vraagt voor het inkoppelen van een BESS, moet aantonen dat deze ruimte maakt voor anderen. Zonder dat bewijs blijft de batterij congestieneutraal, of blijft het project op de wachtlijst. We zetten de twee paden op een rij.
Het ACM-kader
Het codebesluit prioriteringsruimte transportverzoeken wijzigt de Netcode elektriciteit en legt voor congestiegebieden een vaste volgorde vast (bron: ACM). Drie categorieën kunnen voorrang krijgen:
- Congestieverzachters: partijen die ervoor zorgen dat er meer ruimte op het net komt, zodat anderen óók het net op kunnen. Dit is de hoogste categorie.
- Veiligheid: onder meer acute gezondheidszorg, defensie en waterbeheer.
- Basisbehoeften: onder meer woningbouw, onderwijs, telecommunicatie en openbaar vervoer.
De ACM zegt het hard dat aanvragers niet automatisch voorrang krijgen. Ze moeten bij de netbeheerder met bewijsstukken aantonen dat ze in het kader vallen. Een handelsbatterij die op de ongunstige momenten laadt en ontlaadt, valt daar niet onder. Het kader is landelijk. De beoordeling door de netbeheerder (Enexis, Stedin, Liander) bepaalt of een project ooit die eerste categorie behaalt.
BESS congestieneutraal
Netcongestie betekent dat het net op piekmomenten de gevraagde stroom niet kan transporteren, ook al is er over een etmaal wél ruimte. Een BESS kan die piek verlagen. Dezelfde batterij kan de piek ook verergeren door te laden tijdens afnamecongestie, of terugleveren tijdens invoedingscongestie. Daarom lopen er bij netbeheerders in de praktijk twee routes naast elkaar: congestieneutraal en congestieverzachter.
Congestieneutraal betekent dat de batterij het net niet voller mag maken en de netbeheerder mag hem op piekmomenten beperken in zowel afname als teruglevering. Een capaciteitssturingscontract (CSC) betekent dat de netbeheerder het vermogen altijd en op elk moment mag beperken. Die afspraak blijft staan, ook als de congestie in de regio is opgelost. Zolang er geen congestie is, beperkt de netbeheerder het vermogen ook niet. Enexis sluit bijvoorbeeld batterijen groter dan 1 megawatt (MW) alleen congestieneutraal aan (bron: Enexis). Dat is de voorwaarde om überhaupt op het net te komen.
De aansluit- en transportovereenkomst (ATO) is het contract voor de aansluiting en het gecontracteerd transportvermogen (GTV) en is de maximale hoeveelheid vermogen die je met de netbeheerder hebt afgesproken. De Realtime Interface (RTI) regelt vermogenssturing op afstand.
Verwacht de netbeheerder de volgende dag congestie, dan komt vóór 07.00 uur een beperking per kwartier, waarop de eigenaar afname of teruglevering aanpast. Binnen die band kan de batterij nog handelen op balanceringsmarkten, daarbuiten niet.
Past de batterij binnen het bestaande GTV, dan is er geen nieuwe CSC nodig en is een melding van de batterij voldoende. Is er wel extra transportvermogen nodig, dan komt de aanvraag op de wachtlijst. De drieslag ATO, CSC en RTI geldt dus vooral bij een nieuwe of verzwaarde aansluiting, niet automatisch bij inpassing binnen de bestaande aansluiting.
BESS als congestieverzachter
Bij de tweede route maakt de batterij, of een andere flexibele installatie, aantoonbaar extra ruimte voor anderen. Alleen dan is maatschappelijke prioriteit mogelijk. Misschien kom je in aanmerking, als er een congestiemanagementcontract ligt. “Misschien” is hier het sleutelwoord.
Wie in aanmerking wil komen, staat op de wachtlijst voor (extra) vermogen én helpt het net op piekmomenten minder te belasten. Lukt dat, dan volgt eerder gebruik van het gevraagde vermogen buiten de piek, plus een vergoeding voor de flexibiliteit. De netbeheerders hanteren soms strengere eisen dan het ACM-kader, zoals:
- Je moet eerst op de wachtlijst staan voor (extra) transportvermogen en daarna maatschappelijke prioriteit aanvragen.
- Minimaal flexibel vermogen van 1 MW.
- Voldoende volume dat continu geleverd kan worden, bijvoorbeeld een 2- of 4-uurssysteem.
- Naast een CSC ook een biedplichtcontract voor redispatch.
Redispatch is het op afroep aanpassen van afname of invoeding, zodat de netbeheerder een knelpunt kan ontlasten.
De ruil is 1-op-1. Extra GTV voor afname van 1 MW betekent dat er op afnamepieken 1 MW minder van het net komt. Als voorbeeld: een zonnepark van 5 MW dat 1 MW extra afname wil voor het laden van een batterij, moet tijdens afnamecongestie minstens vier aaneengesloten uren 1 MW terugleveren. Een fabriek die 2 MW verbruikt en 1 MW extra afname wil, moet tijdens de piek 1 MW minder van het net trekken, bijvoorbeeld met een aggregaat. Buiten de piek kan de afname dan tot 3 MW.
Wat de netbeheerder toetst
De aanmelding is gekoppeld aan een bestaande aanvraag op de wachtlijst. Na die aanvraag kun je pas toestemming vragen tot maatschappelijke prioriteit. Er volgen twee technische analyses: eerst door de regionale netbeheerder en daarna door TenneT. TenneT beoordeelt de ingestroomde aanvragen eens per halfjaar. Beide moeten akkoord zijn, anders levert het vermogen geen extra ruimte op, en telt het niet mee.
De aanvrager doet een definitief aanbod, dat de netbeheerder in hetzelfde congestiegebied op vijf punten vergelijkt: locatie in het net, hoeveelheid vermogen, startdatum, beschikbare momenten en de gevraagde vergoeding. De netbeheerder is niet verplicht elk bod te contracteren.
Toekomstperspectief
Het ACM-kader heeft een pad gecreëerd om als congestieverzachter toe te treden, maar het pad biedt geen garantie op een succesvol resultaat. De juiste voorbereiding en aanpak zijn belangrijk. De mogelijkheden zijn ervoor wie de piek van het net écht kan ontlasten en dat kan aantonen. Wie slim anticipeert, tekent geen voorrang, maar sturing, richting en volume. Maar kan ook besluiten dat congestieneutraal voor even genoeg is.
Bronnen
- ACM, Codebesluit prioriteringsruimte transportverzoeken 2025 (verplicht in congestiegebieden vanaf 1 januari 2026; drie categorieën; geen automatische voorrang).
- Enexis, Congestieneutrale batterij (groter dan 1 MW; ATO + CSC + RTI; beperking dag van tevoren vóór 07.00 uur).
- Enexis, Elektriciteit opslaan met congestieneutrale batterijen (CSC blijft gelden ná oplossing congestie; inpassing binnen GTV; melding).
- Enexis, Congestieverzachters (min. 1 MW / 10 MW HS; CSC + biedplicht redispatch; TenneT halfjaarlijks; 1-op-1 GTV).