Netcongestie is al jaren een heet hangijzer in de energietransitie. Tot nu toe merkten vooral grootverbruikers (bedrijven met een aansluiting groter dan 3x80A) de gevolgen: lange wachtlijsten voor nieuwe of zwaardere aansluitingen. Huishoudens, MKB en kleinere projecten konden nog redelijk makkelijk worden aangesloten.
Dat verandert per 1 juli 2026 kondigde ACM recent aan. Vanaf die datum komen ook kleinverbruikers op wachtlijst door netcongestie direct naast de grootverbruikers. Geen automatische reservering meer voor kleine aansluitingen. Wat betekent dit concreet voor woningbouw, laadpalen, zonnepanelen, MKB en gemeenten? We zetten het op een rij.
Bron: Capaciteitskaart (maart 2026)
Nu alleen grootverbruikers op de wachtlijst
Op dit moment reserveren netbeheerders (zoals Stedin, Liander, Enexis) standaard capaciteit voor kleinverbruikers. Daardoor kunnen woningbouwprojecten, publieke laadpalen en kleine bedrijven vaak nog wel aangesloten worden, ook als er al congestie is. Grootverbruikers staan al jaren op wachtlijsten – landelijk ruim, 14.000 aanvragen voor zo’n 9 GW afnamecapaciteit bij regionale netbeheerders en nog eens 38 GW bij TenneT.
In veel regio’s (Zuid-Holland, Utrecht, Gelderland, Flevoland) is de druk op het net inmiddels structureel. De rode en oranje gebieden op de congestiekaarten spreken boekdelen.
Bron: stedin.net
Verandering per 1 juli 2026
Vanaf 1 januari 2026 geldt het nieuwe ACM-prioriteringskader al voor grootverbruikers. Per 1 juli 2026 verdwijnt het onderscheid tussen klein- en grootverbruik helemaal in congestiegebieden. Iedereen komt in één wachtrij en wordt beoordeeld op maatschappelijke prioriteit, niet op aansluitgrootte.
Dit is hoe de overgang eruitziet:
Bron: dzp.nl
Het ACM-prioriteringskader: wie krijgt voorrang?
De ACM hanteert drie duidelijke prioriteitsgroepen:
- Congestieverzachters zijn projecten die direct ruimte vrijmaken op het net (bijvoorbeeld batterijsystemen, flexibele afnamecontracten of piekshaving).
- Veiligheid zijn projecten die essentieel zijn voor nationale veiligheid, noodhulpdiensten, defensie en politie (inclusief nieuwe gevoelige infrastructuur zoals datacenters C2000).
- Basisbehoeften zoals woningbouw, onderwijs, zorg, openbaar vervoer, warmtevoorziening en gasleveringszekerheid.
Alles wat hier niet onder valt (denk aan reguliere horeca, winkels, kantoren of niet-prioritaire laadpalen) komt zonder voorrang op de wachtlijst. De netbeheerders (regionale netbeheerders zoals Stedin, Liander, Enexis en TenneT voor het hoogspanningsnet) zijn verantwoordelijk voor de uitvoering.
Wat merk we in de praktijk?
- Woningbouw en scholen blijven hoge prioriteit houden, maar alleen als ze onder de basisbehoeften vallen.
- MKB en horeca kunnen vanaf juli 2026 wél op een wachtlijst belanden voor verzwaring of nieuwe aansluiting.
- Laadpalen en zonneprojecten afhankelijk van of ze als congestieverzachter of als basisbehoefte worden gezien.
- Gemeenten moeten bij nieuwe bestemmingsplannen en vergunningen al vroeg rekening houden met de prioritering. Wachtrijen kunnen de planning van nieuwbouw en verduurzaming vertragen.
Oplossingen en beleidsmaatregelen in aantocht
Het kabinet heeft in het coalitieakkoord een Crisiswet Netcongestie aangekondigd om procedures te versnellen en meer risico te durven nemen op het net. Daarnaast komt er meer focus op flexibiliteit: tijdsafhankelijke tarieven, congestiemanagement voor kleinverbruikers en slimme energiemanagementsystemen.
Batterijopslag, lokale energiehubs en piekshaving worden steeds belangrijker om de druk te verlichten. Projecten die écht bijdragen aan netontlasting (congestieverzachters) krijgen juist voorrang.
Toekomstperspectief: kansen en uitdagingen
2026 wordt het jaar waarin netcongestie écht iedereen raakt, niet alleen de grote industrie. Dat klinkt als een probleem, maar het dwingt ons ook tot slimmere oplossingen: beter netgebruik, meer flexibiliteit en innovatieve combinaties van opwek, opslag en verbruik.
Voor projectontwikkelaars, gemeenten en bedrijven loont het om nu al na te denken over flexibele ontwerpen en prioriteitsaanvragen. Wie slim anticipeert, komt als eerste in aanmerking voor de schaarse capaciteit.